{"id":6492,"date":"2026-02-22T09:05:10","date_gmt":"2026-02-22T08:05:10","guid":{"rendered":"https:\/\/nmrii.nl\/?p=6492"},"modified":"2026-09-19T16:09:41","modified_gmt":"2026-09-19T14:09:41","slug":"vrije-wil-bestaat-niet-of-toch-wel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nmrii.nl\/?p=6492","title":{"rendered":"Vrije wil bestaat niet… Of toch wel?"},"content":{"rendered":"\n

Mijn coachee appt eerder die week dat ze ziek is. Ze wil het gesprek wel door laten gaan maar dan online. Als we starten zegt ze meteen \u2018Eigenlijk vind ik online helemaal niets<\/em>\u2019. We beginnen dus met lage verwachtingen. Binnen vijf minuten zitten we in de sparmodus en dropt ze nonchalant \u2018Och\u2026 Vrije wil bestaat niet<\/em>.\u2019 Ik ga rechtop zitten. Ah, dit wordt interessant. \u2018Vertel?<\/em>\u2019\u00b4 zeg ik enthousiast en net iets te snel voeg ik eraan toe \u2018Waarom wil je eigenlijk gecoacht worden als je niet gelooft dat je invloed hebt op je leven?<\/em>\u2019. Ze schiet in de lach. Ze hoort haar eigen tegenstrijdigheid ook.<\/p>\n\n\n\n

Er volgt een gepassioneerd betoog over een Belgische neurowetenschapper. Beslissingen worden volgens hem al in onze hersenen genomen v\u00f3\u00f3rdat wij ons ervan bewust zijn. Het gevoel van \u2018Ik nam dit besluit!\u2019<\/em> ontstaat pas achteraf. Ons brein plakt er simpelweg een logisch verhaal op.<\/p>\n\n\n\n

Ik vind dit een fascinerende gedachte. Want hoe vrij zijn we eigenlijk?<\/p>\n\n\n\n

Automatische piloot<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Als ik naar mezelf kijk, zie ik ook hoe vaak ik op de automatische piloot reageer. Iemand zegt iets irritants wat me raakt. Voor ik het weet, heb ik al gereageerd. En ja, ik ben me er soms zelfs van bewust terwijl het gebeurt. Dat maakt het nog frustrerender. In mijn werk als coach herken ik het natuurlijk ook. Beroerder is dat het me ook opvalt bij de mensen om me heen in mijn priv\u00e9leven.<\/p>\n\n\n\n

Herken je dat? Dat je denkt \u2018Ik zou het zo graag anders willen doen\u2019 <\/em>en toch doe je exact hetzelfde als altijd? In TA-taal (Transactionele Analyse) noemen we dat Script. Een oud besluit genomen in je kindertijd. Toen was het een slim en helpend, maar onvolwassen, besluit. Nu is het vooral automatisch en onbewust. En vaak ook niet helpend. Jouw levensscript geeft je een innerlijk antwoord op de vraag \u00b4Wat doe ik in een wereld zoals deze, met mensen zoals jij?\u00b4. <\/em>Onder druk duikt het steeds weer op.<\/p>\n\n\n\n

Vrije wil of script?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ik stel mijn coachee voor om haar uitspraak over het ontbreken van vrije wil te onderzoeken aan de hand van een concrete situatie. Ze vertelt dat ze geneigd is anderen te ontzien als ze het moeilijk hebben. \u00b4Ach, hij heeft zo\u2019n zware jeugd gehad. Ik snap waar het vandaan komt. Dan ga ik er toch niets van zeggen? Ik los het wel voor hem op\u00b4<\/em>. \u00b4Hatseflats<\/em>\u00b4 denk ik. Hier gebeurt iets interessants! Door de ander te ontzien, ontneemt ze hem de kans om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Autonomieroof noem ik dat. Ze veert op bij dat woord.<\/p>\n\n\n\n

We gaan samen puzzelen. Wat doet ze precies? Wat denkt ze? Wat voelt ze? Wat laat ze na? Langzaam wordt zichtbaar dat dit geen bewuste keuze is maar een patroon. Een automatische reactie onder invloed van haar script. Dat komt overeen met haar uitspraak over vrije wil. Ofwel het ontbreken daarvan. Want als haar script het overneemt, hoeveel keuzevrijheid ervaar ze dan nog?<\/p>\n\n\n\n

Autonomie is geen norm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

In de Transactionele Analyse werken we toe naar autonomie. Let wel, autonomie is geen ideaal of verheven staat van zijn. Het is ook geen norm waar je aan moet voldoen. Het is een vermogen \u00b4om bewust te kunnen kiezen hoe je denkt, voelt en handelt, ook als het spannend wordt\u2019. Dat vermogen bestaat uit drie samenhangende kwaliteiten;<\/p>\n\n\n\n