De gejaagde mens I – Vier niveaus van gejaagdheid

Zodra de wekker om 6 uur gaat, staat mijn hoofd meteen aan. Alsof iemand me een draai om de oren geeft en zegt ‘Schiet op!’ en me aan de slag maant. Ik schuif meteen achter de pc. Voordat ik drie kwartier met de honden ga wandelen, heb ik al aardig wat weggewerkt.

Ik kan geconcentreerd werken en helemaal opgaan in een coachgesprek of de voorbereiding van een sessie. Daarbuiten ben ik vaak onrustig. Wat ik allemaal wil, is te veel om in een dag, week of zelfs een maand te passen. Mijn veeleisende hoofd zorgt dan voor chaos. Ik vind alles belangrijk en leg te veel op mijn bordje. De uitknop in mijn hoofd is dan stuk. Kapot.

Ik merk dat als eerste aan mijn lichaam. Gespannen kaakspieren, idem voor mijn schouders. Mijn ademhaling gaat omhoog en wordt oppervlakkig. Mijn ogen staan op steeltjes. Ik voel me net die gejaagde ‘one minute fly’ uit dat grappige maar enorm confronterende filmpje dat ik in sommige trainingen gebruik.

Als ik hieraan denk, bekruipt me al een onrustig gevoel. In de vakantie heb ik besloten dat ik dát niet meer wil. Reden genoeg om mijn gejaagdheid eens onder de loep te leggen. Want als ik het snap, kan ik het wellicht doorbreken…

Om mijn onrust te analyseren, heb ik vier niveaus van de gejaagde mens bedacht.

Niveau 1 – Praktische gejaagdheid

Dit is mijn minste probleem. Ik plan mijn werk goed en handel taken meteen af. Laat niets lang liggen. Maar… ik ben wel geneigd om me te diep in sommige werkzaamheden vast te bijten. Met een soort hyperfocus. Ik hou niet van oppervlakkigheid en wil belangrijke zaken echt doorgronden. Geen slechte eigenschap zolang tijd en diepgang met elkaar in verhouding zijn. Daar wil ik nog weleens uit de bocht vliegen. Sommige taken kosten me daardoor te veel tijd. Ik mag beter prioriteren en meer gaan timeboxen.

Praktische gejaagdheid gaat dus over te veel doen en te veel willen (in mijn geval ook te veel belangrijk vinden) in te weinig tijd. Over het managen van een te grote to-do-list. En over de vaardigheid om taken effectief en efficiënt af te werken.

Niveau 2 – Psychologische gejaagdheid

Dit is het zeikende stemmetje in mijn hoofd dat voortdurend meer van me verwacht. Goed is zelden goed genoeg. Het kan altijd beter, grondiger of zorgvuldiger. Ik jaag mezelf daarmee behoorlijk op en ben voor ik het weet alweer bezig te bewijzen dat ik ertoe doe. Super irritant! Voor mezelf én voor anderen die behoorlijk onrustig kunnen worden van mijn jachtige leventje.

Psychologische gejaagdheid wordt gevoed door innerlijke patronen die de druk van binnenuit opvoeren. Denk aan perfectionisme, veeleisendheid, verantwoordelijkheden overnemen of graag aardig gevonden willen worden.

Niveau 3 – Functionele gejaagdheid

Stilzitten is geen optie voor mij. Ik lees drie boeken tegelijk. Volg meerdere cursussen en opleidingen in dezelfde periode. En heb ook altijd genoeg te doen voor mijn bedrijf. Er ligt een flinke lijst met zaken die ik ‘later misschien’ wil oppakken. Als ik niets te doen heb, zoek ik wel iets om te doen. Ik hoef me dus geen zorgen te maken over een lege plek in mijn agenda. Of juist wel. Want ben ik niet aan het vluchten voor de confrontatie met mezelf? Voor mezelf mogen zijn? Zichtbaar opkomen voor waar ik voor sta? Oef… Ik denk dat ik hier iets heel belangrijks te pakken heb.

Niets doen betekent geconfronteerd kunnen worden met mijn plek in het leven. Met de angst dat ik er misschien niet bij hoor. Dat ik ten diepste mezelf nog niet durf te zijn. Druk zijn is dan mijn veilige schild. En misschien nog belangrijker… daarmee hoef ik ook niet uit mijn comfortzone te stappen. Zolang ik druk ben, ben ik enorm productief en heb ik niet eens tijd om mijn positie daadwerkelijk zichtbaar in te nemen.

Gejaagdheid kan dus ook een functioneel overlevingsmechanisme zijn om leegte, stilte of eenzaamheid te vermijden. Het wordt dan een vlucht voor de confrontatie met het echte leven en de pijnlijke stukken.

Niveau 4 – Existentiële gejaagdheid

Ik heb altijd het gevoel dat ik een soort levensdrang heb. Een innerlijk moeten waarbij ik alles uit mijn dag moet halen, omdat het morgen zomaar over kan zijn. Ik weet ook precies wanneer dit is ontstaan. Een dierbare die plotseling in mijn armen stierf. Lang geleden en enorm pijnlijk. Inmiddels begrijpelijk en hanteerbaar.

Existentiële gejaagdheid gaat over de innerlijke drang om alles uit het leven te halen. Alsof een dag waarop dat niet lukt een verloren dag is. De wetenschap dat het leven eindig is, jaagt je voortdurend op.

Nou… lekker dan! Ik bedenk vier niveaus om mijn eigen gejaagdheid beter te begrijpen en kom mezelf vervolgens op alle vier de niveaus tegen. Fijn giftig cocktailtje! Niveau drie komt bij mij het heftigst binnen. Dan zou mijn gejaagdheid dus een manier zijn om mijn plek niet werkelijk te hoeven innemen. Om niet zichtbaar op het podium te gaan staan en te zeggen: ‘Hallo allemaal! Dit ben ik! Hier sta ik voor!’. Dat is meteen een behoorlijk diepgaande vraag. Die parkeer ik voor nu even.

Toch heeft dit kleine zelfonderzoek me al iets opgeleverd. Ik kan mezelf voortaan een andere vraag stellen als ik weer eens te veel wil, mezelf opjaag of enthousiast in het volgende idee duik. Wat jaagt me op dit moment eigenlijk op? Wil ik te veel? Leg ik mezelf druk op? Ben ik ergens voor aan het vluchten? Of probeer ik alles uit een dag te persen?

Daarmee ben ik er nog niet. Want ik wil helemaal niet minder gedreven worden. Daarvoor vind ik veel van wat ik doe veel te leuk. In de bergen ontdekte ik al dat druk zijn en ontspannen zijn prima samen kunnen gaan. Interessanter vind ik de vraag hoe vrij ik eigenlijk kan bewegen tussen gejaagdheid en ontspanning.

N-Mrii

drs. A.M.P. (Anne-Marie) van der Winden
Specialist in onbegrepen gedrag en onderliggende patronen

Coach | Trainer | Strategisch procesbegeleider voor leiderschap, teams en organisaties

Begrijp gedrag. Ontdek je signatuur.

N-Mrii Stress & Performance Solutions